نقد کتاب بودا در اتاق زیرشیروانی

نقد کتاب بودا در اتاق زیرشیروانی

 کتاب بودا در اتاق زیر شیروانی، حکایت زندگی جمعیِ ژاپنی‌هایی است که در عصر "تایشو" از تاریخ ژاپن، تا اواسط دوره "شووا" در آمریکا زندگی کرده‌اند. تمرکز کتاب بر زندگی زنان ژاپنی است؛ هر چند که در جای‌جای کتاب، به مردان و کودکان ژاپنی، آمریکایی‌ها و ژاپنی‌هایی که در کشور خود مانده‌اند، اشاراتی شده است.

نویسنده این کتاب، خانم جولی اُتساکا، اصالتاً ژاپنی، اما متولد آمریکا است که به خوبی توانسته مهاجرت مردم هم‌خون خود را به میان هم‌وطنانش نشان دهد. گروهی از زنان و دختران ژاپنی که کوچکترینشان دوازده ساله و بزرگترینشان سی و هفت ساله است، برای ازدواج با مردانی که هیچ شناختی از آنها ندارند، به آمریکا فرستاده می‌شوند. آنها از شوهران آینده خود تنها عکسی دارند و شاید نامه‌ای. شرایط دشوار زندگیِ بیشتر آنها در ژاپن، و تصوراتی که از مردان جوان و خوش‌بنیه داخل عکس‌ها در ذهنشان شکل گرفته، آنها را به زندگی در آمریکا امیدوار می‌کند و سبب می‌شود تا شرایط سخت سفر را با کَشتی برای خود هموار کنند. اما این امیدواری چیزی جز هیجان‌زدگی و خیال خام نیست. دشوار‌ی‌های این زنان ورق به ورق بیشتر می‌شود و در اوان ناپدید شدنشان از زندگی آمریکایی‌ها به اوج می‌رسد.

راوی داستان

می‌توان گفت که نقطه قوت داستان، نوع راوی آن است. نویسنده برای بیان وقایعی که میان زنان داستانش تا حد زیادی مشترک است، و اگر تفاوتی هم وجود دارد تنها در جزئیات مشقت‌هایشان است، از راوی اول شخص جمع استفاده کرده است. بنابراین از منظر شخصیت، ما با یک موجود روبه‌رو هستیم و نباید به دنبال شخصیت‌ پردازی‌های منفرد و معمول بگردیم. داستان با این جمله آغاز می‌شود: «در کشتی، بیشتر ما دختر بودیم.» این ما بودگی، کاملاً با آنچه که از اتحاد میان ژاپنی‌ها می‌دانیم، سازگار است. این ما ماندگی کاملاً با مسیر مشترک زندگی ژاپنی‌های رانده شده تناسب دارد. در سرتاسر داستان، آنجا که سخن از ما در میان است، خواننده به این باور می‌رسد که زندگی تک‌تک من‌ها تا چه حد به هم وابسته است؛ به طوری که حتی در جملاتی که نام یک شخص آورده می‌شود، می‌توان هویت او را با هویت شخص دیگر در جمله قبل و بعد یکی دانست. راوی به خواننده این گونه القا می‌کند که: "ما به هم پیوسته ایم. اگر سرنوشت هر کدام از ما را بدانی، باید این را هم بدانی که آن سرنوشت، متعلق به همه ماست".

این زنان، و شوهران و فرزندانشان هویتی یک‌پارچه و تخریب‌شده دارند؛ مردمی که برای نژاد سفیدپوست قدبلند و زیبا، متعهدانه و متواضعانه خدمت می‌کنند و بنا به فرهنگ مطیعشان، لب به شکایت باز نمی‌کنند.

لحن داستان

لحن داستان به خاطر کوتاه بودن جملات و کوبندگی آنها یادآور سکوت، قدرت و آستانه تحمل بالای زنان ژاپنی است. لحن در طول داستان، حتی آنجا که خواننده را مجبور می‌کند که اشکهایش را پاک کند، سرد و تا حدی گزارشی است و این نشان می‌دهد که سختی‌هایی که یک آدم در طول زندگی متحمل شده، چگونه توانسته روح او را خالی از هر بارقه‌ای از امید کند.

پاراگراف‌ها اغلب کوتاه‌اند و ایماژهایی مختصر از قسمت‌های مختلف زندگی اشخاص را نمایش می‌دهند؛ گویی حجم گسترده وظایفی که بر دوش این ما قرار دارد، او را به گزیده‌گویی و شتاب، و ساده‌انگاریِ این شیوه طاقت‌فرسای زندگی سوق داده است.

تقابل فرهنگ آمریکا با ژاپن

تفاوت سبک زندگی ژاپنی‌ها با آمریکایی‌ها کاملاً مشهود است. راوی در بخش‌های متعددی از کتاب به مقایسه نوع زندگی و معضلات این دو ملت پرداخته است. در حالی که زنان مهاجر، نه زبان انگلیسی را به خوبی یاد می‌گیرند و نه حتی‌الامکان عادات خود را با عادات زنان آمریکایی عوض می‌کنند، فرزندان آنها به زودی دچار تحولات فرهنگی می‌شوند که سبب می‌شود این دو نسلِ مادر و فرزند با یکدیگر بیگانه شوند.

در طول داستان، خواننده به مرور در می‌یابد که راوی چطور زیر بار تحقیر کمر خم می‌کند؛ در حالی که به گونه‌ای رفتار می‌کند که انگار از شرایط خود راضی است. کسی چه می‌داند؟ شاید برای کسی که از اَوان جوانی و نوجوانی خود تن به هر کار سختی داده، آن‌قدر به سختی‌های گوناگون عادت کند که اگر یک روز برای استراحت پاهایش را دراز کند، آن را نیز نوعی وظیفه بداند.

تاثیرات جنگ

پس از پیروزی متفقین در جنگ جهانی اول، مطابق با عهدنامه ورسای، متحدینِ شکست خورده باید به برخی کشورها غرامت پرداخت می‌کردند. در این میان، ژاپن یکی از کشورهایی بود که در دریافت غرامت به انتظارات خود نرسید و بنابراین در جنگ جهانی دوم به صف متحدین پیوست. در اینجا خصومت میان ژاپن با آمریکا شکل می‌گیرد و دور از انتظار نیست که شرایط مهاجران ژاپنی در آمریکا رو به دشواری برود. روح حاکم بر داستان، پس از سالها خدمت وفادارانه حالا متحمل رنجهایی نو می‌گردد.

 

در بخش پایانی داستان، راوی اول شخص جمع از زبان ژاپن بر زبان آمریکا می‌نشیند که این به نوبه خود، غیبت آن روح عظیم سرخورده ژاپنی را بیشتر به چشم می‌آورد.

اگرچه تعصب‌هایی نژادی نسبت به تبار ژاپنی در کتاب یافت می‌شود، اما خواننده آنها را از زبان مردمی که تحت ظلم زندگی کرده‌اند و هویتشان خدشه‌دار شده، می‌پذیرد؛ و کدام انسان منصفی است که میان افراد غیرنظامی با نظامی تفاوت قائل نشود، و سروریِ تحمیل شده سفیدپوستان را بر نژادهای رنگی نادیده گیرد؟!

 

در صورت تمایل می‌توانید کتاب بودا در اتاق زیر شیروانی را از لینک زیر تهیه کنید. 

تهیه کتاب بودا در اتاق زیر شیروانی

 

دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه وارد شوید.