تمثیل و نماد

تمثیل و نماد

 در ادبيات ايران و جهان، از ديرباز مساله تمثيل و نماد مطرح بوده است. بسياري از بزرگان ادب ما از اين شيوه‌ها براي خلق آثار خود بهره برده اند. به دليل اهميت اين دو اصطلاح، لازم است تا براي فهم بهتر متون ادبي مختلفي که حاوي اين عناصر هستند، تعريفي در ذهن داشته باشيم.

تمثيل چيست؟

در تمثيل (Allegory)، به دليل شباهت دو چيز به هم، معناي يکي را به ديگري نسبت مي‌دهيم. براي مثال اين بيت از صائب تبریزی حاوی تمثیل (اسلوب معادله) است:

در حفظ آبرو ز گهر باش سخت تر

کاين آبِ رفته بازنيايد به جوي خويش

نويسنده يا شاعر با کمک تمثيل مي‌تواند مفهوم مورد نظر خود را با ساده کردن قياس و تشبيه براي خواننده بيان کند. مفهوم مد نظر نويسنده يا شاعر مي‌تواند مرتبط با موضوع سياسي، اجتماعي، ديني و… باشد. در واقع متون تمثيلي، متوني آموزشي و در جهت بيان اهداف و افکارِ از پيش مشخص صاحب اثر هستند. خواننده با کمک قياس ذهني خود بايد به معناي دروني متن و نه صرفا معنای ظاهري آن دست پيدا کند.

نکته دیگر این که تمثيلي بودن از نظر رسايي سطوحي دارد. گاه تمثيل بسيار روشن و گاه در لفافه است و محتاج دخالت و تفسير خواننده.

 از نمونه هاي مشهور متون تمثيلي، به آثار سعدي، کليله و دمنه و قلعه حيوانات می‌توان اشاره کرد.

نماد چيست؟

نماد یا سمبل (Symbol)، آن چيزي است که علاوه بر معناي ظاهري خود، به معنا(ها)ي ديگري نيز دلالت کند. نماد بر پايه قصد و برنامه قبلي نويسنده يا شاعر به کار برده نمی‍‌شود؛ بلکه حين نوشتن اثر، از ناخواگاه شخص بيرون مي‌ريزد و بر اثر تکرار، شکل مي‌گيرد. هم‌چنین تمام يک متن نمي‌تواند نماد باشد؛ بلکه مي‌تواند حاوي نماد(ها) باشد و تحت عنوان متن نمادين درآيد.

نمادها مي‌توانند در متون تمثيلي نيز وجود داشته باشند. پس اين دو الزاما از يکيديگر مجزا نيستند.

داستان‌های فرانتس کافکا و ریموند کارور حاوی نمادهای متنوعی هستند.

تفاوت نماد و تمثيل

ميان نماد و تمثيل تفاوت‌هاي ظريفي وجود دارد که در ادامه براي سهولت در خوانش شما به اختصار چند نمونه از تفاوت‌هاي آن را بيان مي‌کنم.

1)از نظر معنايي، نماد مي‌تواند معناهاي متعددي را در برگيرد؛ در حالي که تمثيل تنها يک معنا را از ميان معناهاي مختلف برمي‌گزيند.

2)ارزش معناي کشف شده از نماد، پايدارتر است، چراکه مبهم و ريشه‌دار است؛ ولي در متون تمثيلي، گشايش معنا از تمثيلِ به کار رفته ساده‌تر است و مي‌توان

گفت که همين امر باعث مي‌شود که آن را زودتر از اعتبار بیاندازد.

3)نماد درون‌فردي و ذهنيِ ناخوداگاه است؛ اما تمثيل بُعد اجتماعي دارد.

4)در اثر نمادين، نمادها باعث عمق‌ بخشي به معنا مي‌شوند؛ اما در داستان‌هاي تمثيلي همه چيز در يک سطح مشخص معنايي قرار دارند.

در این نوشتار کوتاه تلاش شد تا شما با مفهوم کلی این دو روش آشنا شده و به قیاسی کلی از آن‌ها دست یابید. بدیهی است که برای آشنایی بیشتر با این مفاهیم، مطالعه آثار مختلف در این زمینه‌ها الزامی است.

 

تهیه مجموعه داستان‌های کوتاه کافکا

تهیه کتاب کلیسای جامع

دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه وارد شوید.